Game of Thrones'u izlerken dünyanın geri kalanıyla aynı anda iki şey öğrendim: Bir, hiçbir karaktere güvenmemeliyim. İki, pazar geceleri artık benim değil, Westeros'undu. Bu dizi, televizyonun "sadece kanepe eğlencesi" olduğu fikrini parçaladı; sonra da son sezonunda kendi efsanesini kendi elleriyle yaktı. Aşağıdaki notlar, sekiz yıl boyunca her finalden sonra arkadaşlarıyla saatlerce tartışan, son bölümden sonra ise uzun bir sessizliğe gömülen bir izleyicinin defterinden.
George R. R. Martin'in "A Song of Ice and Fire" serisinden uyarlanan dizi, David Benioff ve D. B. Weiss'in elinde fantastik türün kurallarını yeniden yazdı. Ejderhalar, Akçaağaç Surları'nın ardındaki Aklar ve büyü vardı; ama dizinin asıl yakıtı bunlar değildi. Game of Thrones, özünde iktidar üzerine bir tezdi: Demir Taht'a oturmak isteyen herkesin, o tahtın altındaki kılıçlardan birine dönüşme hikâyesi. İlk yedi sezon bu tezi ustalıkla işledi; sekizincisi ise onu unuttu.
Westeros: Bir Kıtanın Satranç Tahtası
Dizinin ilk dehası, dünya kurgusunun ağırlığında. Westeros sahte bir dekor değil; tarihi, hanedanları, dini ve coğrafyasıyla nefes alan bir kıta. Kuzey'in soğuk onuru, King's Landing'in entrika kokan koridorları, Dorne'un baharatı, Demir Adalar'ın acımasız kültürü, her bölge kendi mantığıyla işliyor. Bu derinlik sayesinde politik manevralar soyut kalmıyor; bir evliliğin, bir borcun ya da bir hakaretin neden savaş çıkardığını anlıyorsunuz.
Demir Taht etrafındaki "Taht Oyunu", dizinin kalbi. Lannister'lar, Stark'lar, Baratheon'lar, Targaryen'ler ve Tyrell'ler arasındaki ittifaklar ve ihanetler, bir satranç partisinin acımasızlığıyla ilerliyor. Burada kazanmak iyi olmakla değil, hızlı, kurnaz ve gerektiğinde merhametsiz olmakla ilgili. Dizi izleyiciye sürekli aynı dersi veriyor: Westeros'ta erdem, çoğu zaman bir ölüm fermanıdır.
"Valar Morghulis": Ölümün Demokrasisi
Game of Thrones'un televizyonu sarsan asıl silahı, ölümü demokratikleştirmesiydi. Diğer dizilerde başrol oyuncusu zırhlıdır; burada değil. Ned Stark'ın ilk sezon sonunda kafasının uçurulması, izleyiciyle dizi arasındaki sözleşmeyi yırttı: Burada kimse güvende değil. Bu cesaret, her sahneye gerçek bir gerilim kattı, çünkü artık biliyordunuz ki sevdiğiniz karakter bir sonraki dakika ölebilir.
Bu sözün zirvesi elbette üçüncü sezondaki "Kızıl Düğün"dü. Robb Stark, annesi ve hamile karısının bir düğün sofrasında katledildiği o sahne, milyonlarca izleyiciyi aynı anda donduran televizyon tarihinin en travmatik anlarından biri oldu. Dizi bu tür anlarda bir vaatte bulunuyordu: Sana yalan söylemeyeceğim, bu dünya adil değil. Ve tam da bu dürüstlük, izleyiciyi koltuğa çiviliyordu.
Karakterler: Kahraman Yok, izleyici Var
Dizinin en büyük başarısı, ahlaki olarak gri karakter galerisi. Burada saf kahraman ya da saf kötü neredeyse yok; herkesin bir gerekçesi, bir yarası, bir hesabı var. Tyrion Lannister (Peter Dinklage), zekâsını bir kalkana çevirmiş, ailesinin küçümsediği bir adam olarak dizinin vicdanı ve mizahı oldu. Cersei'nin annelik içgüdüsüyle iktidar hırsı arasındaki çöküşü, Jaime'nin "Kralkatili"nden trajik bir figüre dönüşmesi, karakter yazımının zirvesiydi.
Daenerys Targaryen'in köle pazarlarından ejderha kraliçesine yükselişi, Jon Snow'un istemediği bir kaderi sırtlanması, Arya'nın bir intikam listesine dönüşmesi ve Littlefinger ile Varys'in gölgelerden yürüttüğü oyunlar... Bu kadar geniş bir kadronun her birini ayrı ayrı önemsetmek, çok az yapımın başardığı bir şey. Oyunculuk standardı baştan sona o kadar yüksekti ki, Westeros'un insanları bizim için gerçek oldu.
Prodüksiyon: Televizyona Sığmayan Destan
Game of Thrones, televizyon ile sinema arasındaki duvarı yıktı. "Blackwater" ile başlayan, "Hardhome" ile zirveye çıkan ve "Battle of the Bastards" ile efsaneleşen savaş sahneleri, koca bir filmin bütçesini tek bölüme harcayan bir cömertliğin ürünüydü. Çamurda boğuşan atlar, ölü ordusunun üzerinize yürüyüşü, gökten alev kusan ejderhalar, bunlar küçük ekran için tasarlanmamış görüntülerdi ve televizyonun ne yapabileceğine dair beklentiyi kalıcı olarak yükselttiler.
Teknik mükemmellik sadece görselle de sınırlı değildi. Ramin Djawadi'nin müzikleri, özellikle o ikonik ana tema ve "The Rains of Castamere", dizinin duygusal hafızasının ayrılmaz parçası oldu. Kostümler, setler, dil yaratımı (Dothraki ve Valyria dilleri) ve makyaj, bütünsel bir dünya yanılsamasını kusursuzca ayakta tuttu. Bu ölçek ve titizlik, dizinin neden küresel bir fenomene dönüştüğünü tek başına açıklıyor.
Çöküş: Sekizinci Sezon ve İhanet Edilen Vaat
Ve sonra son sezon geldi. Martin'in kitapları diziye yetişemeyince, Benioff ve Weiss kendi yollarını çizmek zorunda kaldı ve burada işler dağıldı. Sekizinci sezon, yıllarca özenle kurulan karakter yaylarını altı bölüme sıkıştıran, aceleci ve mantığını yitirmiş bir koşuya dönüştü. Gece Kralı'nın koca tehdidinin tek bir bölümde, beklenmedik bir bıçak darbesiyle bitmesi; o uzun "kışın geldiği" vaadinin böyle çabuk tüketilmesi, ilk hayal kırıklığıydı.
Asıl yara ise Daenerys'in karakter çöküşüydü. Sekiz sezon boyunca "zincirleri kıran" kraliçenin, birkaç sahnede gerekçesiz biçimde King's Landing'i küle çevirmesi, izleyicinin yıllardır kurduğu bağı yırttı. Bran'in kral seçilmesi, plan deliklerinin yığılması ve hatta bir karede unutulan o ünlü kahve bardağı, hepsi, bir zamanlar dikkatin abidesi olan bir dizinin nasıl aceleye geldiğinin acı kanıtlarıydı. GoT, kendi finaliyle kendi mirasına gölge düşüren ender yapımlardan biri oldu.
Sonuç: Yarası Olan Bir Efsane
Game of Thrones'u değerlendirmek, son sezonun gölgesinde haksızlık etmemek demek. Evet, finali hem karakterlerine hem de izleyicisine ihanet etti; bu tartışılmaz. Ama o son sezon, önceki yetmiş küsur bölümün gerçekleştirdiği devrimi silemiyor. Bir dizi, kültürel bir olaya, ortak bir dile, pazar gecelerini bir ritüele dönüştüren bir fenomene dönüşmüştü. Onu izlemeyenler bile sözlerini, memlerini, repliklerini biliyordu.
Bugün bu diziye yeni başlayacak birine ne derim? "İzle, ama son sezona kalbini çok kaptırma." Çünkü Game of Thrones'un asıl değeri varış noktasında değil, yolculuğun kendisinde: O ihanetlerde, o zaferlerde, o donup kaldığınız ölümlerde. Kusurlu bir final, kusursuz bir destanı tümüyle gömemez; GoT hâlâ televizyonun neye dönüşebileceğinin göstergesi.
