Expedition 33'ü bitirdiğimde gece yarısını çoktan geçmişti ve jenerik akarken bir süre hiçbir şey yapamadım. Sıra tabanlı bir oyunun beni en son ne zaman bu hâle getirdiğini hatırlamıyorum. Bu yazı bir puanlama tablosu değil; yaklaşık elli saatimi, defalarca başaramayıp tekrar denediğim bir parry penceresini ve sonunda beni gerçekten sarsan bir finali anlatan, koltuğun içinden yazılmış bir günlük.
Şunu baştan itiraf edeyim: Sandfall Interactive ismini bu oyundan önce duymamıştım ve "sıra tabanlı RPG" lafı bende artık otomatik bir esneme refleksi yaratıyor. Türün son yıllarda ya nostaljiye sığındığını ya da gerçek zamanlı aksiyona kaçtığını düşünüyordum. Expedition 33 ilk saatinde bu önyargıyı dağıtmadı; parçaladı. Otuz küsur kişilik bir stüdyonun, koca bütçeli yapımların çekindiği riskleri böyle bir özgüvenle alması başlı başına bir hikâye.
İlk Sahne: "Gommage" Seni Hazırlıksız Yakalıyor
Oyun, bir kıyamet senaryosunu pano yazısıyla anlatmıyor; onu sana yaşatıyor. Lumière şehrinde, gökyüzündeki devasa figür her yıl bir rakam çiziyor ve o yaşa gelen herkes anında toza dönüşüp yok oluyor. Bu yıl rakam 33. İlk yarım saatte tanıştığın, gülüp konuştuğun insanların gözünün önünde çiçek yapraklarına dönüşüp dağılmasını izlemek, beklediğimden çok daha ağır bir açılıştı. Oyun bana "bu dünya acımasız" demedi; gösterdi ve sonra arkasını dönüp gitti.
Burada Sandfall'ın en akıllı tercihini gördüm: melodrama kaçmıyor. Sahne abartılı bir müzikle şişirilmiyor, kamera ağlamanı emretmiyor. Sessizlik ve o Belle Époque zarafetinin içine yedirilmiş çürüme hissi, duyguyu zorlamadan kuruyor. İlk ekspedisyon ekibimle yola çıktığımda, bu insanların büyük ihtimalle geri dönmeyeceğini biliyordum ve oyun bunu bana hiç söylemeden hissettirmişti. İyi bir açılışın yapması gereken tam da bu.
Savaş Sistemi: Sıra Tabanlı Ama Bir An Bile Rahat Değilsin
Asıl beni koltuğa çivileyen şey savaş oldu. Evet, sıra tabanlı; menüden saldırı seçiyorsun. Ama düşman sana vurduğunda öylece izlemiyorsun. Doğru anda parry yaparsan tüm seriyi savuşturup karşı saldırıya geçiyorsun, geç kalırsan canının yarısını kaybediyorsun. İlk saatlerde bu zamanlamayı sürekli ıskaladım ve sıradan bir düşman beni iki kez baştan denetti. Sinir bozucu mu? Başta evet. Ama parry penceresini ilk kez içselleştirip bir bossun beş darbelik kombosunu kusursuz savuşturduğumda yumruğumu sıktım. Sıra tabanlı bir oyunda refleksimin bu kadar terlediğini hiç görmemiştim.
Bu sistem, türün en büyük zayıflığını, o "menü seç, izle, tekrarla" tekdüzeliğini, kökünden çözüyor. Her düşman karşılaşması bir ritim sınavına dönüşüyor; saldırı animasyonlarını ezberlemen, nişan alma mini-oyununu yönetmen, hangi düşmana ne zaman yükleneceğini hesaplaman gerekiyor. Pictos ve Lumina build sistemi de bunun üstüne katman katman derinlik ekliyor. Karakterimi belirli bir kombinasyona göre kurup, tek turda devasa hasar zincirleri çıkardığım anlar oldu ve bu, kendi tasarladığım bir mekanizmayı çalıştırmanın o nadir tatminini verdi.
Dürüst bir uyarı: bu zorluk herkese göre değil. Parry odaklı tasarım, refleksleri yormaya niyetli ve oyun seni elinden tutmuyor. Yardımcı erişilebilirlik seçenekleri var ama sistemin ruhu, o gerilimi yaşamandan geçiyor. Sabırsızsanız ilk birkaç saat sizi soğutabilir; ama o duvarı aştığınızda altında bambaşka bir oyun var.
Karakterler: Bir Ekiple Değil, Bir Aileyle Yola Çıkıyorsun
Bir RPG'nin başarısını ölçtüğüm tek bir test var: kamp ateşi başında bu insanları dinlemek istiyor muyum? Expedition 33'te cevap kesin bir evet. Gustave'ın o sessiz sorumluluk yükü, Maelle'in gencecik öfkesi, Lune'ün soğukkanlı merakı, Sciel'in örtülü yorgunluğu... Karakterler klişelerle açılıp sonra o klişeyi tek tek söküyor. Aralarındaki diyaloglar, "görev veren NPC" tonundan çok uzak; gerçekten birbirini tanıyan, kaybetmekten korkan insanların konuşması gibi.
Seslendirme bu işin belkemiği. İngilizce performanslar, özellikle Charlie Cox, Jennifer English ve Andy Serkis'in olduğu kadro, bir oyun dublajından beklediğimin çok ötesinde. Bir karakterin sesindeki titreme, bir cümlenin ortasındaki o duraksama, sahnelerin duygusal yükünü taşıyor. Bazı satırlar o kadar iyi oynanmış ki, diyalog bittikten sonra durup tekrar dinledim. Bu performanslar olmasaydı, hikâyenin en ağır anları yarı yarıya etkili olurdu.
Sanat Yönetimi: İçinde Yürüdüğün Bir Tablo
Oyunun adı sanat tarihindeki chiaroscuro, ışık ve gölge zıtlığı, tekniğine gönderme yapıyor ve bu boş bir süs değil. Belle Époque Fransa'sının zarafetiyle sürreal, çürüyen bir kâbusun iç içe geçtiği bu dünya, gördüğüm en özgün oyun atmosferlerinden biri. Yüzen mimari, mürekkep gibi akan gökyüzü, bir tablodan fırlamış gibi duran düşman tasarımları... Bir bölgeden diğerine geçerken durup etrafa bakmak için kaç kez ilerlemeyi bıraktığımı sayamam.
Burada küçük bir teknik notu dürüstçe vereyim: bu görkemin bedeli var. Unreal Engine 5'in tüm ağırlığını taşıyan oyun, yer yer takılmalar ve doku geç yüklenmeleri gösterebiliyor; özellikle yoğun efektli savaşlarda kare hızında dalgalanmalar hissettim. Konsolda performans modu çoğunlukla yeterli ama kararlı değil. Yine de bunlar deneyimi bozan değil, "keşke olmasaydı" dedirten türden pürüzler. Sanat vizyonu o kadar güçlü ki teknik tuhaflıkları affediyorsunuz.
Müzik: Kulaklıkla Oynayın, Tekrar Ediyorum
Lorien Testard'ın müzikleri, bu oyunu "çok iyi"den "unutulmaz"a taşıyan şey. Bir savaş temasının ortasında devreye giren vokaller, bir an için kontrolör elimde donup kaldığım kadar güçlüydü. Müzik burada arka plan değil; sahnenin duygusal omurgası. Belirli melodiler karakterlerle özdeşleşiyor ve hikâye ilerledikçe o melodilerin geri dönüşü, söze gerek kalmadan kalbinizi sıkıştırıyor. Bir oyunun film müziğini bitirir bitirmez ayrıca dinlemeye başladığım nadiren olur; burada oldu.
Ses tasarımı da aynı özende. Bir parry'nin o net "şıngırtısı", uzaktan gelen boğuk bir uğultu, savaş efektlerinin ağırlığı... Hepsi atmosferi kuran tuğlalar. Bu oyunu hoparlörden, dikkatiniz dağınık şekilde oynamak ona yapılacak en büyük haksızlık. Işıkları kısın, kulaklığı takın; oyun asıl o zaman konuşmaya başlıyor.
Hikâyenin Kırılması: Cevap Vermeyen Bir Final
Spoiler vermeyeceğim, ama şunu söylemeden geçemem: Expedition 33 ortalarda öyle bir viraj alıyor ki, o ana kadar anladığınızı sandığınız her şeyi yeniden düşünmek zorunda kalıyorsunuz. Ve oyun bunu ucuz bir şok için yapmıyor; tüm temalarını, kayıp, yas, bir şeyi bırakamamak, o virajın üstüne kuruyor. Finalde önüme konan seçim, "doğru" cevabı olmayan, beni günlerce rahatsız eden türden bir ikilemdi. İyi yazılmış bir hikâyenin yapması gereken tam da bu: seni rahatlatmak değil, seninle birlikte oturup susmak.
Her şey kusursuz değil. Orta bölümlerde tempo bir miktar düşüyor, bazı yan içerikler ana anlatının gerisinde kalıyor ve teknik pürüzler ara ara araya giriyor. Ama jenerik akarken hissettiğim o boşluğu bunların hiçbiri silmedi. Bu, bir avuç insanın aldığı risklerin tuttuğu, türe yıllardır ihtiyacı olan o sarsıntıyı veren bir oyun.
Peki, Almaya Değer mi?
Expedition 33, "küçük stüdyo cesaretiyle ne yapılabilir" sorusunun son yıllardaki en güçlü cevabı. Yaklaşık 30-40 saatlik ana içeriği, refleks gerektiren ama derinlikten ödün vermeyen savaşı, nefes kesen sanat yönetimi ve unutulmaz müziğiyle, fiyatının çok ötesinde bir deneyim sunuyor. Sıra tabanlı türe burun kıvıranlardansanız bile, bu oyun fikrinizi değiştirebilir.
Kusursuz değil: zorluğu herkese göre olmayabilir, teknik tarafı cilaya muhtaç ve tempo orta bölümde sendeliyor. Ama bunların hiçbiri, bu oyunun yaptığı şeyin büyüklüğünü gölgelemiyor. Eğer içine duygu koyan, sizi düşünmeye ve hissetmeye zorlayan oyunları seviyorsanız, Expedition 33 bu yılı kapatmadan oynamanız gereken bir eser. Sandfall, ilk oyunuyla pek çok stüdyonun kariyerinde ulaşamadığı yere ulaşmış.
